Een nest van de Aziatische hoornaar opsporen met HornetMap
De methode in het kort: kijk in welke richting Aziatische hoornaars wegvliegen, teken die richtingen op een gedeelde kaart en ga zoeken waar ze elkaar kruisen. Zo doe je dat, stap voor stap.
Het principe
Een Aziatische hoornaar (Vespa velutina) die net heeft gegeten voor een bijenkast of op een lokpunt, vliegt in een bijna rechte lijn terug naar zijn nest. Eén richting zegt nog niet waar het nest zit, maar meerdere richtingen die vanaf verschillende plaatsen zijn genoteerd, kruisen elkaar uiteindelijk: daar moet je zoeken.
Daarvoor dient HornetMap. Elke waarneming is een vertrekpunt en een richting, getekend op de kaart. De applicatie berekent geen afstand en toont geen kans: ze toont lijnen en hun kruisingen, en laat het oordeel over aan de mensen ter plaatse.
De methode stap voor stap
- Maak een zoekactie aan of sluit je bij een bestaande aan. Een zoekactie bundelt de waarnemingen uit hetzelfde gebied. Voordat je er een aanmaakt, toont HornetMap je de zoekacties die al in de buurt lopen, zodat de inspanningen niet versnipperd raken.
- Ga staan waar de hoornaars langskomen. Een bijenstand, een lokpunt, een fruitboom: elke plek waar ze geregeld komen en vanwaar je ze ziet vertrekken.
- Noteer de vliegrichting. Tik op ‘Waarneming toevoegen’, bevestig je positie en geef dan de richting aan: door een tweede punt op de kaart aan te tikken, door het azimut in graden in te voeren, of door met het kompas van de telefoon op de hoornaar te richten.
- Geef de betrouwbaarheid aan. Laag, gemiddeld of hoog: rond de lijn komt een onzekerheidssector van ± 20°, ± 10° of ± 5°. Eerlijke twijfel is beter dan schijnnauwkeurigheid.
- Doe het opnieuw vanaf een ander punt. Verplaats je enkele honderden meters, bij voorkeur zijwaarts ten opzichte van de eerste richting, en noteer opnieuw. ‘De zoekactie voortzetten vanaf een nieuw punt’ neemt je instellingen over.
- Lees de kaart. Twee lijnen die elkaar snijden, geven een ‘indicatieve convergentie’. Wanneer minstens drie samenhangende waarnemingen dezelfde plek aanwijzen, toont HornetMap een ‘te doorzoeken zone’.
- Doorzoek de zone en meld het nest dan als gelokaliseerd. Zoek op zicht in de zone, op veilige afstand; een verrekijker is aan te raden. Zodra het nest ter plaatse is gezien, duidt de coördinator van de zoekactie het aan op de kaart.
- Laat het nest verdelgen en sluit dan af. De verdelging is werk voor een opgeleide en uitgeruste bestrijder. Is ze uitgevoerd, dan archiveert diens melding de zoekactie met de volledige geschiedenis.
Tips voor betrouwbare richtingen
- Wacht op de rechte vlucht. Bij het verlaten van een lokpunt vliegt de hoornaar vaak enkele cirkels voordat hij koers zet. Noteer alleen de gestabiliseerde richting, of geef aan dat het om de eerste bewegingen gaat: die worden niet gebruikt voor kruisingen.
- Volg hem zo ver mogelijk met je ogen. Een ver herkenningspunt in de vliegrichting (boom, mast, dak) helpt om de richting op de kaart over te brengen.
- Herhaal de waarneming. Meerdere hoornaars die in dezelfde richting vertrekken, zeggen meer dan één enkele passage.
- Kruis onder een ruime hoek. Bijna evenwijdige richtingen geven geen bruikbare kruising: HornetMap negeert richtingen die minder dan 15° van elkaar afwijken.
- Houd rekening met het terrein. Wind, reliëf, hagen en gebouwen buigen de vliegbanen af. Een richting blijft een aanwijzing.
- Controleer het kompas. Het kompas van een telefoon wordt verstoord door metaal en magneten (auto, omheining, hoesje). Controleer altijd de pijl op de kaart.
Samen zoeken
De methode wordt pas echt doeltreffend met meerdere mensen: iedereen noteert vanaf zijn eigen huis of bijenstand, en de lijnen van iedereen verschijnen op dezelfde kaart, op alle toestellen.
- De coördinator leidt de zoekactie, aanvaardt de deelnemers als deelname goedgekeurd moet worden, en meldt het nest als gelokaliseerd en daarna als verdelgd.
- Een bevoegde bestrijder, aangewezen door de coördinator, kan die meldingen ook doen.
- De deelnemers voegen hun waarnemingen toe en zien die van de anderen.
De precieze posities zijn alleen zichtbaar voor de deelnemers aan de zoekactie, want ze verraden vaak de ligging van een bijenstand of een eigendom. Het publiek ziet alleen de naam van de zoekactie, de gemeente, de status en een benaderende perimeter.
In het veld
- Zonder netwerk blijft de waarneming als concept op de telefoon bewaard, duidelijk gemarkeerd, en wordt ze automatisch verzonden zodra de verbinding terug is, zonder dubbels.
- Als een app: via het menu van de browser installeert ‘Toevoegen aan startscherm’ HornetMap op de telefoon.
- Kaartachtergronden: kaart en luchtfoto's van het IGN voor Frankrijk, OpenStreetMap overal elders.
- Buiten Frankrijk is zoeken op adres niet beschikbaar: gebruik je gps-positie of voer coördinaten (breedtegraad, lengtegraad) in het zoekveld in.
- Donkere modus en taal stel je in bij ‘Account’, onder ‘Instellingen’.
Veelgestelde vragen
Is HornetMap gratis?
Ja. HornetMap is gratis, zonder reclame en zonder trackers.
Moet ik een account aanmaken?
De kaart kun je zonder account bekijken. Je hebt er een nodig om aan een zoekactie deel te nemen en waarnemingen toe te voegen: een pseudoniem en een e-mailadres volstaan, of je meldt je aan met Google. Er wordt geen echte naam gevraagd.
Hoeveel waarnemingen zijn er nodig om een nest te vinden?
Twee richtingen die duidelijk uit elkaar liggen, geven al een eerste aanwijzing. Vanaf drie samenhangende waarnemingen duidt HornetMap een te doorzoeken zone aan. Hoe gevarieerder de vertrekpunten, hoe nauwkeuriger de zone wordt.
Hoe ver ligt het nest?
HornetMap schat dat bewust niet: er bestaat geen betrouwbare methode om de afstand af te leiden uit een vliegtijd alleen. Hoornaars jagen meestal op minder dan een kilometer van hun nest, soms twee. De lijnen worden naar keuze over 1, 2 of 3 km verlengd: dat is een weergavelengte, geen geschatte afstand.
Is een te doorzoeken zone een gevonden nest?
Nee. Het is de plek die door meerdere waarnemingen wordt aangewezen, en dus waar je eerst moet zoeken. Alleen iemand die het nest ter plaatse heeft gezien, kan het als gelokaliseerd melden.
Wat moet ik doen als het nest is gevonden?
Kom er niet dichtbij en probeer het niet zelf te verdelgen. Meld het volgens de procedure van je gemeente, provincie of gewest, die een opgeleide bestrijder inschakelt. In HornetMap meldt de coördinator het nest als gelokaliseerd; de lijnen blijven zichtbaar tot de verdelging is gemeld.
Kunnen er meerdere nesten in hetzelfde gebied zijn?
Ja, dat komt vaak voor. Hoornaars die op dezelfde plek worden waargenomen, vliegen niet noodzakelijk naar hetzelfde nest. Bij het melden van de verdelging kun je de lijnen uitsluiten die niet bij dit nest horen: ze blijven actief in een nieuwe zoekactie.
Hoe herken je een Aziatische hoornaar?
Hij is donkerder dan de Europese hoornaar: zwart borststuk, donker achterlijf met een brede oranje band naar achteren toe, en gele pootuiteinden. Hij is ongeveer 2 tot 3 cm lang. Neem bij twijfel een foto en vraag advies aan een imkervereniging.
In welke periode zoek je naar nesten?
Van de lente tot de herfst, zolang de hoornaars actief zijn. De druk op de bijenstanden is het grootst in de nazomer en de herfst. Hoe vroeger een nest wordt gevonden, hoe minder toekomstige koninginnen het voortbrengt.
Wie ziet mijn waarnemingen?
Alleen de deelnemers aan de betrokken zoekactie en de moderatie. Je e-mailadres wordt nooit getoond.
Werkt HornetMap zonder verbinding?
De invoer wel: de waarnemingen blijven op het toestel bewaard en worden daarna gesynchroniseerd. De kaartachtergronden hebben wel een netwerkverbinding nodig om te worden getoond.
Leert HornetMap je hoornaars vangen of hanteren?
Nee. Het is een hulpmiddel voor coördinatie en lokalisatie. Het vervangt de opleiding en de uitrusting niet die nodig zijn om hoornaars te hanteren of een nest te benaderen.